Pomoc frankowiczom - Analizowane klauzule (przykładowe) dotyczące kredytów we frankach

Analizowane klauzule (przykładowe)
Bank udziela Kredytobiorcy, na jego wniosek, kredytu hipotecznego przeznaczonego na cel określony w (…), zwanego dalej kredytem, w kwocie określonej w (…), waloryzowanego kursem kupna waluty CHF wg tabeli kursowej banku. Kwota kredytu wyrażona w walucie CHF jest określona na podstawie kursu kupna waluty CHF z tabeli kursowej banku z dnia i godziny uruchomienia kredytu.
Raty kapitałowo-odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży z tabeli kursowej banku, obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50.
Zmiana wysokości oprocentowania kredytu może nastąpić w przypadku zmiany stopy referencyjnej określonej dla danej waluty oraz zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajów zrzeszonych w Unii Europejskiej), którego waluta jest podstawą waloryzacji.

Kredyty we frankach - uwagi wstępne:

Artykuł dotyczy umów kredytu, w których kwota kredytu została określona w złotych, a następnie za pomocą klauzul podobnych do niżej wskazanych była przeliczna na CHF dla potrzeb uruchomienia i spłaty kredytu.
Artykuł nie uwzględnia okoliczności zawarcia konkretnej umowy kredytu, w szczególności zapewnień i informacji przekazywanych kredytobiorcom przez pracowników banków przed podpisaniem umowy. Okoliczności te mogą mieć oczywiście wpływ przy ocenie prawnej konkretnej umowy.
Autor artykułu zdaje sobie sprawę, że w orzecznictwie został już wyrażony pogląd, iż stwierdzenie abuzywności klauzul 1 i 2 może prowadzić do nieważności umowy. Jednak na dzień pisania artykułu zdaniem autora bardziej przekonujący jest pogląd przedstawiony poniżej.

II Stan prawny dotyczący kredytów we frankach

A Klauzule abuzywne

Klauzule 1 i 2 dotyczące kredytów frankowych i pomocy frankowiczom

Zgodnie z art. 3851 § 1 k.p.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, co jednak nie dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z powyższego wynika, że uznanie postanowienia umownego za niedozwoloną klauzulę umowną i w konsekwencji wyeliminowanie go z obrotu z udziałem konsumentów, wymaga spełnienia łącznie następujących przesłanek:

postanowienie nie zostało uzgodnione indywidualnie z konsumentem;
postanowienie nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron;
ukształtowane przez postanowienie prawa i obowiązki konsumenta pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami;
ukształtowane przez postanowienie prawa i obowiązki konsumenta rażąco naruszają jego interesy.

Umowa o kredyt hipoteczny została zawarta na podstawie wzorca umowy przedstawionego przez Bank. Kwestionowane zapisy nie odbiegają treścią od postanowień innych umów kredytowych zawieranych przez Bank. Oznacza to, że kwestionowane klauzule nie były indywidualnie uzgadniane, a treść postanowień została konsumentom narzucona.

Umowa o kredyt we frankach

Kwestionowane postanowienia nie dotyczyły głównych świadczeń stron umowy. W umowie o kredyt hipoteczny głównym świadczeniem ze strony Banku jest udzielenie kredytu drugiej stronie. Z kolei głównymi świadczeniami kredytobiorcy jest ustanowienie hipoteki na rzecz Banku oraz spłata kredytu zgodnie z przewidzianymi w umowie warunkami (tak wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016/11/134; wyrok Sądu Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; wyrok Sądu Najwyższego z 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018/7-8/79). Nawet jednak jeśli przyjmiemy, że kwestionowane zapisy dotyczyły głównych świadczeń, to należy podkreślić że analizowane postanowienia umowy nie określały precyzyjnie rzeczywistej wysokości świadczenia banku, jak też świadczeń kredytobiorców, w sposób możliwy do ustalenia bez decyzji banku. Brak było bowiem wskazania, na podstawie jakich kryteriów bank ustala kurs wymiany waluty obcej zarówno w momencie uruchomienia kredytu, jak i spłaty poszczególnych rat. Prowadzi to do wniosku, że postanowienie umowne określające główne świadczenie stron w postaci obowiązku zwrotu kredytu i uiszczenia odsetek nie było jednoznacznie określone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. (tak Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17). W związku z tym kwestionowane postanowienia podlegają ocenie przez pryzmat art. 3851 § 1 k.c.

Z kwestionowanych postanowień wynika, że zarówno na potrzeby uruchomienia kredytu, jak i na potrzeby spłaty comiesięcznych rat bank przyjmuje kursu kupna/sprzedaży CHF zamieszczony w tabeli kursowej banku. Bank przyznał sobie w ten sposób prawo do jednostronnego regulowania wysokości kwoty kredytu określonego w CHF oraz rat kredytu waloryzowanego kursem CHF. Uprawnienie Banku do określania wysokości kursu kupna/sprzedaży CHF nie doznaje żadnych formalnie uregulowanych ograniczeń. Wzorzec umowy o kredyt hipoteczny nie precyzuje bowiem sposobu ustalania kursu wymiany walut wskazanego w tabeli kursów banku. W szczególności postanowienia przedmiotowej umowy nie przewidują wymogu, aby wysokość kursu ustalanego przez Bank pozostawała w określonej relacji do aktualnego kursu CHF ukształtowanego przez rynek walutowy lub na przykład kursu średniego publikowanego przez Narodowy Bank Polski. Oznacza to, że Bankowi pozostawiona została dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu CHF w swoich tabelach kursowych, a przez to kształtowania wysokości zobowiązań klientów, których kredyty waloryzowane są kursem CHF.

Należy także zauważyć, że kwestionowane postanowienia umowne dają Bankowi możliwość uzyskania korzyści finansowych stanowiących dla kredytobiorcy dodatkowe koszty kredytu, których oszacowanie jest nie możliwe (spread). Znamienne bowiem, że czynniki obiektywne, a zatem sprawdzalne z punktu widzenia konsumenta, jak w szczególności wysokość rynkowych kursów wymiany CHF, tylko częściowo wpływają na ostateczny koszt kredytu ponoszony przez konsumenta. Kurs sprzedaży waluty obcej określony w tabeli kursowej Banku zawiera bowiem marżę kupna lub sprzedaży, która to wartość jest zależna wyłącznie od woli Banku.

Z powyższego wynika, że treść kwestionowanych postanowień umożliwia Bankowi jednostronne kształtowanie sytuacji konsumenta w zakresie wysokości jego zobowiązań wobec Banku, przez co zakłócona zostaje równowaga pomiędzy stronami przedmiotowej umowy. W konsekwencji, należy uznać, że analizowane klauzule umowne są sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażący naruszają interesy konsumentów.

Wyrok Sądu w sprawie kredytu we frankach

W/w motywy były podstawą Wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 grudnia 2010 r. XVII AmC 426/09, w którym Sąd uznał za niedozwolone i zakazał wykorzystywania w obrocie z konsumentami Bankowi Milenium postanowień wzorca umowy o treści:

Kredyt jest indeksowany do CHF/USD/EUR, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF/USD/EUR według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy.
W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia spłaty. Natomiast Wyrokiem z dnia 27 grudnia 2010r. Sąd Okręgowy - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów XVII AmC 1531/09 w sprawie przeciwko BRE Bankowi S.A. uznał za niedozwolone i zakazał wykorzystywania w obrocie z konsumentami postanowienia o treści: „Raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej BRE Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50”.

Klauzula 3 dotycząca pomocy frankowiczom

W zakresie abuzywności klauzuli 3 należy wskazać, że postanowienie to nie zostało uzgodnione indywidualnie z konsumentem (analogiczne argumenty jak w przypadku poprzednich klauzul). Klauzula ta określa główne świadczenia stron (stopę procentową). W związku z tym powinna dokładnie wskazywać czynniki usprawiedliwiające zmianę oprocentowania oraz relację między zmianą tych czynników, a rozmiarem zmiany stopy oprocentowania kredytu, określając precyzyjnie wpływ zmiany wskazanych okoliczności na zmianę stopy procentowej, a więc kierunek, skalę, proporcję tych zmian. Przedmiotowa klauzula nie spełnia tych wymogów dlatego należy ją uznać za niejednoznaczną.

Treść klauzuli 3 nie wskazuje w sposób konkretny i precyzyjny przesłanek, których zaistnienie warunkować będzie zmianę wysokości oprocentowania kredytu. Wymienione w kwestionowanym postanowieniu okoliczności, od których uzależniona została zmiana wysokości oprocentowania kredytu (parametry finansowe), charakteryzują się na tyle wysokim stopniem ogólności, iż uniemożliwiają kredytobiorcy faktyczną ocenę tego, czy ewentualne zmiany wysokości oprocentowania wprowadzone zostały przez Bank w sposób należyty. Brak oparcia przesłanek zmiany wysokości oprocentowania kredytu na zobiektywizowanych podstawach nie daje zatem kredytobiorcy możliwości weryfikacji, czy zmiana wysokości oprocentowania dokonana decyzją Banku była uzasadniona. Trafny jest pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 5 kwietnia 2002 r. (II CKN 933/99), zgodnie z którym „kontrahent banku, jakkolwiek musi się liczyć z tym, że oprocentowanie kredytu może ulec zmianie, to jednak nie może być pozbawiony możliwości kontrolowania zasadności tych zmian".

Posłużenie się przez Bank w treści kwestionowanej klauzuli sformułowaniem „może nastąpić", powoduje, iż Bank może dokonywać zmiany oprocentowania według własnego uznania i w dowolnie wybranym momencie, a co za tym idzie, jest uprawniony do wprowadzania zmian wysokości oprocentowania w sposób niekorzystny dla kredytobiorcy. Tak sformułowane postanowienie stwarza Bankowi możliwość dokonywania wyłącznie takich zmian, które będą uwzględniać ekonomiczny interes jedynie Banku w odpowiednim dla niego czasie. W przypadku zmiany parametrów finansowych w sposób korzystny dla konsumenta, Bank nie jest zobowiązany do wprowadzenia odpowiednich zmian w zakresie wysokości oprocentowania kredytu. Kwestionowane postanowienie nie wskazuje bowiem, w jakim kierunku następować będzie zmiana stopy procentowej kredytu w przypadku zmiany parametrów finansowych.

W związku z powyższym klauzula 3 kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Stwierdzony wyżej brak możliwości weryfikacji przez kredytobiorcę, czy dokonana przez Bank zmiana oprocentowania kredytu była w pełni prawidłowa stanowi o naruszeniu interesów konsumenta w sposób rażący, gdyż powoduje po jego stronie niepewność co do opłacalności danego przedsięwzięcia.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w sprawie kredytu we frankach

W/w motywy były podstawą wydania wyroku przez Sąd Apelacyjny w Warszawie - V Wydział Cywilny z dnia 10 lutego 2012 r. VI ACa 1460/11, w którym uznał za niedozwolone i zakazał stosowania w obrocie z konsumentami postanowienia o treści: „Stopa procentowa Kredytu może ulegać zmianom w okresie trwania Umowy w przypadku zmiany, co najmniej jednego z następujących parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego:

a) oprocentowania lokat międzybankowych (stawek WIBID/WIBOR),

b) rentowności bonów skarbowych, obligacji Skarbu Państwa,

c) zmiany stóp procentowych NBP oraz w zakresie wynikającym ze zmiany tych parametrów”.

B Skutki uznania klauzul za abuzywne

Klauzule 1 i 2

Zgodnie z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c., postanowienie niedozwolone nie wiąże konsumenta, a zatem nie wywołuje ono skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu (np. wyrok Sądu Najwyższego z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2016 r., II CSK 750/15; wyrok Sądu Najwyższego z 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16; wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank Nyrt., OTP Faktoring Követeléskezelő Zrt. przeciwko Teréz Ilyés i Emilowi Kissowi), chyba że konsument następczo udzieli "świadomej, wyraźnej i wolnej zgody" na to postanowienie i w ten sposób jednostronnie przywróci mu skuteczność (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego (7) z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Wynikająca stąd sankcja bezskuteczności dotyczy tylko klauzuli abuzywnej, co jest wyrazem reguły favor contractus i zasady proporcjonalności, a także dążenia do maksymalnej ochrony konsumenta poprzez skuteczne wyeliminowanie wadliwych postanowień umownych przy minimalnej ingerencji w stosunek prawny. Taka kwalifikacja rzeczonej klauzuli co do zasady nie powinna prowadzić do nieważności całej umowy kredytowej (np. wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2015 r., II CSK 768/14).

Powyższe znajduje to potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE. W wyrok z dnia 14 marca 2019r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt., pkt 41 Trybunał orzekł, że art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, że warunek umowny, którego nieuczciwy charakter stwierdzono, należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, wobec czego nie może on wywierać żadnych skutków w sferze konsumenta, z konsekwencją odtworzenia sytuacji prawnej i faktycznej, w której konsument znalazłby się w przypadku braku tego warunku (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Gutiérrez Naranjo i in., C‑154/15, C‑307/15 i C‑308/15, EU:C:2016:980, pkt 61).

Wyeliminowanie kwestionowanych klauzul waloryzacyjnych z umowy prowadzi do sytuacji, w której kwota udzielonego kredytu nie może być wyrażona w walucie CHF, a raty kapitałowo-odsetkowe nie mogą być przeliczane na walutę CHF. Kredyt powinien być traktowany jako kredyt złotówkowy, czyli kwoty kredytu określona w umowie w złotówkach, powinna być spłacana w złotówkach (z pominięciem klauzuli waloryzacyjnej).

W tym miejscu należy odnieść się do ewentualnej możliwości zastąpienia klauzul abuzywnych innymi postanowieniami. Oznaczałoby to np. zastąpienie kursu kupna/sprzedaży waluty z tabel banku średnim kursem NBP.

Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 30 kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai (C‑26/13, EU:C:2014:282, pkt 83, 84), uznał możliwość zastąpienia przez sąd krajowy nieuczciwego postanowienia przepisem prawa krajowego o charakterze uzupełniającym w celu dalszego istnienia umowy, ale z orzecznictwa Trybunału wynika, że możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których rozwiązanie umowy jako całości naraziłoby konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, wobec czego ten ostatni poniósłby negatywne konsekwencje (zob. podobnie wyroki: z dnia 7 sierpnia 2018 r., Banco Santander i Escobedo Cortés, C‑96/16 i C‑94/17, EU:C:2018:643, pkt 74; z dnia 20 września 2018 r., OTP Bank i OTP Faktoring, C‑51/17, EU:C:2018:750, pkt 61).

W wyroku z dnia 26 marca 2019 r. C-70/17 (Abanca Corporación Bancaria SA przeciwko Albertowi Garcíi Salamance Santosowi) pkt 54 Trybunał Sprawiedliwości UE stwierdził, że gdyby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach, to takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniłoby się bowiem do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców (wyroki: z dnia 14 czerwca 2012 r., Banco Español de Crédito, C‑618/10, EU:C:2012:349, pkt 69; z dnia 30 kwietnia 2014 r., Kásler i KáslernéRábai, C‑26/13, EU:C:2014:282, pkt 79).

Z powyższych orzeczeń wynika, że zastąpienie klauzul abuzywnych innymi postanowieniami może nastąpić wyłącznie w razie zaistnienia dwóch przesłanek: gdy wyeliminowanie klauzul niedozwolonych prowadziłoby do rozwiązania umowy (nieważności) oraz konsument poniósłby z tego tytułu negatywne konsekwencje. W przypadku analizowanych klauzul (1 i 2) wyeliminowanie ich z umowy nie prowadzi do rozwiązania umowy, umowa ta może dalej obowiązywać bez klauzul waloryzacyjnych.

Należy dodatkowo wskazać, że brak jest jednocześnie podstaw, by modyfikować oprocentowanie kredytu (z LIBOR na WIBOR). Obowiązujące regulacje prawne limitują bowiem maksymalne (a nie minimalne) granice oprocentowania świadczeń. W praktyce prowadzi to do uznania potrzeby utrzymania dla umowy oprocentowania według stawek LIBOR, mimo że z umowy wyeliminowane zostaje wszelkie powiązania wysokości świadczeń z walutą inną niż polska. Nie ma tu znaczenia to, że strony najprawdopodobniej nie ustaliłyby wysokości oprocentowania kredytu złotowego według stawki LIBOR, gdyby były świadome abuzywności klauzuli indeksacyjnej. Konieczność przyjęcia takiego wniosku wynika z zastosowania art. 3851 § 2 k.c. i wyeliminowania z umowy wyłącznie postanowienia uznanego za abuzywne. Próba modyfikacji przy takiej okazji innych postanowień umowy byłaby sprzeczna zarówno z tym przepisem, jak i z przedstawionym powyżej orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE, z którego wynika ogólny zakaz zmieniania przez sąd postanowień umowy. Jeżeli zakaz ten dotyczy bezpośrednio postanowienia uznanego za abuzywne, to tak samo, a nawet tym bardziej musi obejmować także inne postanowienia umowy, nawet jeżeli uznane zostałoby, że pośrednio wiążą się z postanowieniem abuzywnym. Trybunał Sprawiedliwości UE wyklucza nie tylko tzw. redukcję utrzymującą skuteczność postanowienia abuzywnego, ale także wyłącza możliwość uzupełniania luk w umowie powstałych po wyeliminowaniu takiego postanowienia, a zatem umowa powinna „w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego” (wyrok Sądu Najwyższego z 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018/7-8/79 oraz powołane w nim orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE). Z punktu widzenia banku pozostawienie dotychczasowego oprocentowania pełni funkcję tzw. penalty default, a zatem klauzuli odstraszającej kredytodawcę od stosowania w przyszłości niedozwolonych postanowień umownych.

C Skutki uznania klauzul za abuzywne (nieważność umowy)

Klauzula 3

Kwestię umów kredytowych zawieranych przez banki z klientami reguluje art. 69 prawa bankowego, który w wersji obowiązującej w dniu zawarcia umowy (2006r.) przewidywał, że:

1. Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

2. Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:

1) strony umowy,

2) kwotę i walutę kredytu,

3) cel, na który kredyt został udzielony,

4) zasady i termin spłaty kredytu,

5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany,

6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu,

7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu,

8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych,

9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje,

10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Zgodnie z klauzulą 3 kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej, która w dniu zawarcia umowy została ustalona w wysokości (…), a zmiana wysokości oprocentowania kredytu może nastąpić w przypadku zmiany stopy referencyjnej określonej dla danej waluty oraz zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju, którego waluta jest podstawą waloryzacji. Przedmiotowe postanowienie umowne stanowi klauzulę niedozwoloną (argumentacja wskazana w pkt A Klauzule niedozwolone). Konsekwencją bezskuteczności w/w postanowienia jest wniosek, że umowa kredytu nie zawiera jednego z wymaganych jej elementów, a to warunków zmiany oprocentowania (art. 69 ust. 2 pkt 5 Prawa bankowego), dlatego uznana być powinna za nieważną. O sprzeczności czynności prawnej z ustawą można w cywilistyce mówić, także wówczas, gdy czynność nie zawiera treści lub innych elementów objętych nakazem wynikającym z normy prawnej. W związku z tym umowa kredytu jest nieważna wskutek stwierdzenia, że umowa ta sprzeczna była z ustawą (art. 58 § 1 k.c.)- tak Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach - I Wydział Cywilny z dnia 19 stycznia 2018 r., sygn. akt I ACa 632/17.

Stwierdzenie nieważności umowy skutkuje koniecznością zwrotu przez strony umowy wzajemnie otrzymanych świadczeń.

Tagi: kredyt we frankach, kredyty frankowe, pomoc frankowiczom, unieważnienie kredytu we frankach, pomoc dla frankowiczów, kredyty frankowe wyroki, kredyt we frankach szwajcarskich, kredyt we frankach pozew, kredyt hipoteczny we frankach pomoc, co z kredytami we frankach